De Frankfurter Schule

Denken over de onverwachte opkomst van het fascisme. Toen en nu

De Frankfurter Schule (1923) bestaat o.a. uit Horkheimer, Adorno en Benjamin en naoorlogse denkers als Marcuse, Fromm en Habermas. Ze beantwoorden de vraag hoe het kan dat, zoals zij het zeggen, ‘de mensheid, in plaats van in een waarlijk menselijke toestand binnen te treden, verzinkt in een nieuw soort barbarij?’. Op dit moment is er op grond van de actualiteit een hernieuwde aandacht voor hun werk.

De Frankfurter Schule bestaat uit diverse, vaak Joodse intellectuelen. Een deel moet daarom naar de VS uitwijken. Anderen, zoals Habermas, zijn juist relevant omdat ze als Duitsers reageren op de verwording van het continentale denken. Allerlei grote stromingen van hun tijd komen in hun werk samen: fascisme, verlichting, kapitalisme, marxisme, positivisme, seksuele bevrijding, feminisme en massaconsumptie en -media. Hun oplossing zoekt ruimte voor betrokkenheid en kritiek.

In de colleges staan hun invloedrijke analyses betreffende de opkomst van het fascisme en de consumptiemaatschappij en de relevantie voor de huidige tijd centraal. Daarnaast zullen we een inkijkje krijgen in de conflictueuze situaties in en rondom de Frankfurter Schule in de wereld van de politiek en filosofie van hun tijd.

Een aantal vragen en denklijnen die in de colleges aan de orde zullen komen:

• De Frankfurter Schule in 1923, de oprichters en hun gedwongen vertrek uit Duitsland naar de VS.
• Wat bindt Adorno, Horkheimer en Benjamin?
• Wat is de positie van de Frankfurters t.o.v. de verlichting en het marxisme?
• Wat brengt het onderzoek naar de anti-autoritaire persoonlijkheid (boek 1950)?
• Welke kritiek is er op consumptie, een-dimensionaliteit en massamedia en waarom brengen ze dat in verband met fascisme?
• De rol van psychologie en de kunst. Lezen we nu een andere Adorno dan 40 jaar geleden? Wat voegen Fromm en Marcuse toe?
• De veranderingen in denken door de tijd heen en de problemen daarmee. Werd Habermas op een zijspoor gezet?
• Horkheimer en Adorno hebben een slechte relatie met Arendt, maar zij heeft het laatste werk van Benjamin. Wat is het conflict en hoe komt de tekst van Benjamin dan toch bij de Frankfurter Schule in de VS terecht?

Afbeelding: Dagmarillustrations.