Politiek, kunst en ethiek – Cicero en Mozart

'De Droom van Scipio' en Mozarts opera 'Il Sogno di Scipione'

Cicero’s De Staat is fragmentarisch tot ons gekomen, maar het slot, De Droom van Scipio, is bewaard gebleven en heeft als brug tussen de geest der Oudheid en die der Middeleeuwen een zeer belangrijke doorwerking gekregen in kunst, literatuur en in Mozarts opera.

Cicero, de Romeinse advocaat, politicus, redenaar en filosoof, schreef in 54 v.Chr. een dialoog over De Staat en sloot dit geschrift af met een droom die door een van de gesprekspartners, Scipio, wordt verteld. In zijn droom bevindt deze zich in de Melkweg, en ontmoet daar zijn overleden vader en grootvader die hem wijzen op alle ijdelheden hier beneden. Vanuit typisch-Romeinse ethiek zetten zij uiteen hoe onbaatzuchtige vaderlandsliefde voor de staatsman ‘de weg naar de sterren’ opent. 

We zullen Cicero’s politieke dialoog en De Droom van Scipio in Nederlandse vertaling lezen en analyseren. Daarbij zal aandacht worden besteed aan de historische figuren zelf (Scipio en zijn verwanten), aan de filosofische aspecten (Pythagoras en de harmonie der sferen; Plato’s onsterfelijkheidsbewijs) en het zgn. motief van ‘Hercules op de Tweesprong’ (de keuze tussen ‘de brede en de smalle weg’). Tot slot zullen we een korte voorbespreking houden op Mozarts vroege opera (1771) en deze dan integraal vertonen.

Programma:

- Cicero, zijn literaire nalatenschap en zijn dialoog De Staat.
- Lectuur en bespreking van Cicero’s De Droom van Scipio.
- De hoofdpersonen in De Droom van Scipio (toelichting over hun politieke en militaire carrière).
- Pythagoras en de harmonie der sferen. Plato’s onsterfelijkheidsbewijs.
- Voorbespreking van Mozarts Il Sogno di Scipione, waarin: de rol van de Deugd (la Virtù) versus Fortuna; het motief van Hercules op de Tweesprong, de droom van Scipio bij de Romeinse dichter Silius Italicus (in zijn Punica) en Raphaël’s ‘De droom van een ridder’.
- Vertoning op grootscherm (en met Engelse ondertiteling) van Mozarts Il Sogno di Scipione.

Afbeelding: Raphaël, ‘De droom van Scipio’ (ook wel ‘De droom van een ridder’ genoemd) (Wikimedia Commons).