Thomas Mann: Jozef en zijn broers

Bijbels epos als spiegel van Duitsland

In de vierdelige romancyclus Jozef en zijn broers werkt Thomas Mann het Bijbelse Jozef-verhaal uit tot een monumentaal epos, over de ontwikkeling van de mensheid tot een moderne beschaving. Mann beschouwde het schrijven daarvan als een noodzaak, gezien de opkomst van het nationaal-socialisme in de Weimarrepubliek: het Bijbelse Jozef-verhaal als een spiegel van Duitsland. 

De vier Jozef-romans vormen een meeslepend leesavontuur over de herderszoon Jozef, die door zijn broers halfdood in een put wordt gegooid, door kooplieden naar Egypte wordt meegenomen en daar, door schade en schande wijs wordend, uitgroeit tot raadgever van de farao en weldoener van zijn nieuwe land. Vol dramatische en ook komische gebeurtenissen, heeft Jozef en zijn broers tevens een enorme (cultuur-)filosofische, theologische en psychologische inhoud en komen vragen aan de orde als: hoe ontstaat en ontwikkelt zich een beschaving? Welke zijn de diepste lagen van een mens? Wat is waarheid? Aldus schreef Thomas Mann niet minder dan een universele mensheidsmythe, waarin de Bijbelse façade verwijst naar de moderne werkelijkheid. Tijdens de cursus zal uitvoerig worden ingegaan op de romantekst; bovendien zullen belangrijke achtergronden worden behandeld.

In de eerste helft van ieder college worden één of enkele specifieke achtergronden van de roman belicht, in ieder geval:
- ontstaan en motivering schrijven Jozef en zijn broers
- intellectueel klimaat Weimarrepubliek
- functie van de mythe voor een cultuur
- Pan-Babylonisme – eenheid als fundament
- mythische gestalten in verschillende culturen
- cultuurpsychologie van Sigmund Freud, Johann Jakob Bachofen e.a.

In de tweede helft van ieder college wordt de romantekst uitvoerig besproken en worden verborgen betekenissen verhelderd.

Afbeelding: Jozef door zijn broers verkocht (Wikimedia Commons).