Menu

Eigen gelijk eerst

over moraal, religie en politiek

Eigen gelijk eerst
  • Cursusnummer: 22WV-2F01
  • Vakgebied: Filosofie
  • Locatie: Leeuwarden
  • Seizoen: 2022-winter/voorjaar
  • Dag: Maandag
  • Inschrijven voor:
    10 Jan 2022
  • Tijd: 10.45-12.45 uur
  • Cursusdata: 24 januari tm 4 april, 21 februari vervalt
  • Prijs: € 232
  • Aantal colleges: 10
  • Werkvorm: Hoorcollege met ruimte voor vragen en discussie
  • Cursusmateriaal:

    Samenvatting, te downloaden op https://zoionpolitikon.wordpress.com/ (kosteloos). Aanbevolen literatuur (zelf aanschaffen): Jonathan Haidt: 'Het rechtvaardigheidsgevoel; waarom wij niet allemaal hetzelfde denken over politiek en moraal'.

  • Opmerkingen:

    Deze cursus wordt ook online aangeboden. Wilt u de cursus online volgen, dan schrijft u zich in bij cursus 22WV-4onl-2F01

Eigen gelijk eerst

Burgers maken zich zorgen over de toenemende polarisatie in de samenleving; in Nederland maar ook daarbuiten. Deze polarisatie zou leiden tot een maatschappij waarin het samenleven plaats heeft gemaakt voor vormen van tribalisme, waarbij mensen zich niet meer identificeren met de samenleving als geheel, maar met de groep waar men zich deel van voelt. Heeft het humanisme z'n langste tijd gehad, en keren we terug naar een pre-moderne vorm van collectivisme, gebaseerd op groepsidentiteit en sectarisme?

Het menselijk samenleven wordt gedreven door een hang naar conformatie alsook naar de behoefte zich te onderscheiden t.o.v. andere groepen. Elke groep, (sub)-cultuur of samenleving lijkt daarbij gecentreerd rondom een aantal 'heiligdommen': geloofsovertuigingen, personen, historische gebeurtenissen, plaatsen, etc. Het behoren tot een groep vereist het erkennen van deze heiligdommen, en vaak het afwijzen (of, in situaties van conflict, zelfs beschimpen of vernietigen) van de heiligdommen van andere groepen.  

Vaak wordt daarbij een beroep gedaan op concepten als Waarheid (het Ware geloof, de feiten, etc) of morele superioriteit.  De moderne westerse cultuur, gebaseerd op de idealen van de Verlichting en het humanisme, heeft zich altijd kritisch opgesteld tegen dergelijke vormen van collectivisme.

Aan de hand van de in 2021 in het Nederlands verschenen bestseller van Jonathan Haidt (het Rechtvaardigheidsgevoel) zullen we de evolutie van het menselijk samenleven en de rol van religie, moraal en politiek daarin onder de loep nemen.

Achtergrond
Aristoteles definieerde de mens als een zoön politikon (sociaal-politiek dier), oftewel een wezen dat middels coöperatie en wedijver, binnen de sociale context, probeert sturing en betekenis te geven aan het leven, voorbij het louter overleven. Sinds de Verlichting en de industriële revolutie wordt de mens (vooral binnen de economische wetenschap) gezien als homo economicus: een individualistisch en rationeel wezen dat zijn gedrag bepaalt op basis van van een afweging van individule kosten en baten. Moreel-ethische kwesties werden gedefinieerd als een rationele afweging van nut of belangen, vertaald in geluk versus schade. Emile Durkheim zag de mens als homo suplex: een wezen dat zich bekommert om zijn eigen belang, alsook op kan gaan in de groep en zich opoffert voor het algemeen belang.

 

 

Edward van der Tuuk

Drs. Edward van der Tuuk studeerde sociale filosofie, wetenschap & samenleving, en ethiek aan de Rijksuniversiteit Groningen.