Menu

Eigen gelijk eerst

Over moraal, religie en politiek

Eigen gelijk eerst
  • Cursusnummer: 21N-1G04
  • Vakgebied: Filosofie
  • Locatie: Groningen
  • Seizoen: 2021-Najaar
  • Dag: Maandag
  • Uiterste inschrijfdatum:
    13 Sep 2021
  • Tijd: 10.45-12.45 uur
  • Cursusdata: 27 september t/m 6 december, 18 oktober vervalt
  • Prijs: € 232
  • Aantal colleges: 10
  • Werkvorm: Hoorcollege met ruimte voor vragen en discussie
  • Cursusmateriaal:

    Sylalbus, te downloaden op https://zoionpolitikon.wordpress.com/ Aanbevolen literatuur: Jonathan Haidt: 'Het rechtvaardigheidsgevoel; waarom wij niet allemaal hetzelfde denken over politiek en moraal'. (zelf aanschaffen)

  • Opmerkingen:

    Deze cursus wordt in hybride vorm aangeboden

Eigen gelijk eerst

In onze moderne westerse samenleving staat het individu centraal: mensen worden verondersteld autonome individuen, geëmancipeerde burgers en bewuste consumenten te zijn. Toch lijkt er de afgelopen jaren sprake van een kentering: het publieke debat wordt steeds meer beheerst door indentiteitspolitiek, waarbij er aanspraak wordt gemaakt op de waarden (en waarheden) van een bepaald collectief. Heeft het humanisme z'n langste tijd gehad, en keren we terug naar een pre-moderne vorm van collectivisme, gebaseerd op groepsidentiteit en sectarisme?

Het menselijk samenleven wordt gedreven door een hang naar conformatie alsook naar de behoefte zich te onderscheiden t.o.v. andere groepen. Elke groep, (sub)-cultuur of samenleving lijkt daarbij gecentreerd rondom een aantal 'heiligdommen': geloofsovertuigingen, personen, historische gebeurtenissen, plaatsen, etc. Het behoren tot een groep vereist het erkennen van deze heiligdommen, en vaak het afwijzen (of, in situaties van conflict, zelfs beschimpen of vernietigen) van de heiligdommen van andere groepen.   
Het lijkt erop dat begin 21e eeuw de hang naar verbondenheid leidt tot een vorm van politiek gebaseerd op identiteit: identiteitspolitiek. Dit betekent tevens dat er steeds minder sprake lijkt van een gedeelde werkelijkheid; dat alles een kwestie van perspectief wordt, waardoor het spreken in termen van 'waarheid' en 'feiten' niet veel meer is dan een preek voor eigen parochie. Is dit een zorgelijke ontwikkeling, of is het slechts een volgende fase in het proces van emancipatie en democratisering?  In hoeverre leidt de huidige polarisatie tot een aantasting van de fundamenten van de samenleving, dan wel tot een meer inclusieve samenleving?
 

Uitwerking
De moderne westerse cultuur, gebaseerd op de idealen van de Verlichting en het humanisme, heeft zich altijd kritisch opgesteld tegen allerlei vormen van collectivisme.

Maar tegenwoordig maken burgers zich zorgen over de toenemende polarisatie in de samenleving; in Nederland maar ook daarbuiten. Deze polarisatie zou leiden tot een maatschappij waarin het samenleven plaats heeft gemaakt voor vormen van tribalisme, waarbij mensen zich niet meer identificeren met de samenleving als geheel, maar met de groep waar men zich deel van voelt. Dit gebeurt langs etnische, religieuze en sociaal-economische lijnen, maar ook steeds meer langs ideologische lijnen die ontstaan door de moderne media. De algoritmen van de moderne media (internet, social media) faciliteren de polarisatie door gebuikers te voorzien van precies die informtie die hun wereldbeeld bevestigt. Zo lijkt een nieuwe vorm van groepsdenken het geloof in een gedeelde werkelijkheid, en het vertrouwen in sociale instituties te ondermijnen.

Michiel Edward van der Tuuk

Drs. Edward van der Tuuk studeerde sociale filosofie, wetenschap & samenleving, en ethiek aan de Rijksuniversiteit Groningen.