Menu

Kruistochten, kerken en ketters rond 1200

Noord-Nederland in Europees perspectief

Kruistochten, kerken en ketters rond 1200
  • Cursusnummer: 21N-1G06
  • Vakgebied: Geschiedenis
  • Locatie: Groningen
  • Seizoen: 2021-Najaar
  • Dag: Dinsdag
  • Uiterste inschrijfdatum:
    14 Sep 2021
  • Tijd: 10.00-12.00 uur
  • Cursusdata: 28 september t/m 7 december, 19 oktober vervalt
  • Prijs: € 232
  • Aantal colleges: 10
  • Werkvorm: Hoorcollege met ruimte voor vragen en discussie
  • Opmerkingen:

    Deze cursus wordt niet online aangeboden

Kruistochten, kerken en ketters rond 1200

Rond 1200 vindt in Europa een snelle economische expansie plaats. Trefwoorden zijn verstedelijking, verstening en verschriftelijking. Naast monniken en ridders komen de burgers op. De paus roept op tot kruistochten tegen ketters, moslims en joden. Hoe beleefde Noord-Nederland deze periode? In deze cursus plaatsen we de geschiedenis van Noord-Nederland in Europees perspectief.

In de elfde en twaalfde eeuw bloeit West-Europa op. Rond 1200 piekt de middeleeuwse cultuur. De gotiek laat grote, hoge kerken verrijzen waarin God menselijker trekken krijgt. In de literatuur glorieert de hoofse ridder, bedelorden vestigen zich in snel groeiende steden. 

Noord-Nederland kent hofleven noch feodaliteit. Wel bouwt elk dorp en elke stad zijn eigen stenen kerk. Abdijen als Mariëngaarde, Aduard en Wittewierum worden rijk en machtig. Het Drentse dorp Groningen maakt zich los van de bisschop van Utrecht en probeert greep te krijgen op de Friese ommelanden. 

Uit diverse bronnen kunnen we opmaken hoe Noord-Nederland zich in deze periode ontwikkelt, hoe monniken ijveren voor hun zielenheil, jonge mannen op kruistocht gaan en hoe vetes worden beslecht. Het geïsoleerde Noorden koestert zijn ‘Friese vrijheid’ maar ontkomt niet aan het beroep dat keizer, paus, bisschoppen en feodale heren op hen doen. 

In deze cursus kijken we vanuit Europees perspectief naar Noord-Nederland. 

Programma
1. Introductie  
2. Ontwikkelingen op hoofdlijnen – kerk, staat, feodaliteit, kruistochten, steden en universiteiten.  
3. Monnikenwerk - de oprichting van de kloosters van Aduard en Wittewierum  
4. Recht en wet – hoe handhaaft Noord-Nederland, waar effectief gezag ontbreekt, wet- en regelgeving?  
5. Kerken - In Noord-Nederland schieten kerken als paddenstoelen uit de grond. Abt Menko van Wittewierum is zo’n bouwmeester. Hoe verliep die kerkenbouw?  
6. Ketterij – Rond 1200 maakt Rome zich op voor vernietiging van de ketterse Waldenzen en Albigenzen. Zijn er in Noord-Nederland ook ketters?  
7. Politiek – Machtscentralisatie is ‘in’, maar Friezen en Groningers willen meer vrijheid. Hoe uit dat conflict zich?  
8. Kruistochten - In 1217 staan Friezen in de voorste rij bij een aanval op Damiate (Egypte). Wat bezielt deze ‘ridders’? 
9. Stedenbouw – Na 1300 begint de stad Groningen het ommeland steeds meer te domineren? Wat ging daar aan vooraf?   
10. Klimaat – Tegen regens, dijkdoorbraken en aardbeving is nog bijna geen verweer. Hoe wapenen Friezen en Groningers zich tegen de natuur?   

Joost Eskes

Joost Eskes was docent aan de Hanzehogeschool Groningen.